ХЕТÆДЖЫ УАСТЫРДЖИ


ХЕТÆДЖЫ УАСТЫРДЖИ
Раджы заман алантæй къордтæ-къордтæ цæргæйæ баззад Кæсæджы, Хъæрæсе æмæ Хъубаны зæххыл. Хъубаны доны къабаз Стыр Зеленчукы был уыдонæй цард къниаз Инал. Уыд ын æртæ фырты: Биаслан, Аслæнбег æмæ Хетæг. Биаслан у, Кæсæджы къниазтæ Биаслантæ кæмæй равзæрдысты, уый. Аслæнбег уыд æнæзæнæг. Кæсæджы пысылмон дин куы стыхджын, Зеленчукы зылды ирон чырыстон аргъуан та цаудмæ куы æрхаудта, бынтон куы сæдых, уæд дæр Хетæг йæ диныл йæ къух нæ систа. Уый тыххæй йæм суанг йæ бинонтæ дæр сфыдæх сты, сæхиуыл æй нал нымадтой. Уæд Хетæг йæхи райста Ирыстонмæ. Уый йе знæгтæ куы базыдтой, уæд æй, сæ дин сын кæй нæ райста, уый тыххæй марын фæнд скодтой æмæ йæ фæсте расырдтой.
Хетæг æрбаирвæзт Æрджынарæгæй æмæ йæ ных сарæзта Куырттаты комы 'рдæм. Фæлæ, абон Суададжы хъæу кæм ис, уырдæм хæстæг куы 'рбахæццæ, уæд æй знæгтæ дæр æрбацæйæййæфтой. Уыцы рæстæг æм Суададжы сæрмæ хъæды фахсæй фехъуыст хъæр:
Хетæг, хъæдмæ! Хъæдмæ!..
Хетæг хъæдмæ нал бахæццæ уыдзæн, фæлæ хъæд – Хетæгмæ! – дзуапп радта Хетæг йæ хæрзгæнæгæн.
Уый адыл хъæдæмбæрзт хохы фахсæй хъæд тыгуырæй сыстад æмæ Хетæджы алыварс тымбылæй февзæрд, знæгтæй йæ бааууон кодта, бахъахъхъæдта йæ. Уыдон фыртæссæй фæстæмæ лидзæг фесты.
Афтæ, ирон таурæгъмæ гæсгæ, равзæрд Хетæджы къох, Хетæджы Уастырджийы кувæндон, Тымбылхъæды дзуар. Хъæд кæцæй сыстад, уыцы бынат фахсыл абон дæр у гæмæх.
Зæгъынц, къохы астæу, дам, уыд сатæг суадон, Хетæг фæлладæй йæ дойны цæмæй басаста, уый. Ам афæдзы бæрц фæцард, стæй Куырттаты комыл ахызт Нармæ.
Къох сси Ирыстоны кувæндæтты ахсджиагдæртæй иу.
Кæддæр Уастырджи Хетæгæн цы æххуыс бакодта, сымахæн дæр уыйау уæ хъахъхъæнæг куыд уа, уыцы амонд уæ уæд! – афтæ арæх фæкувынц ирон адæм.
Хетæджы Уастырджийы бæрæгбон вæййы сæрды, мæнæугæрдæнты хæдразмæ, Кæхцгæнæнтæй къуыри раздæр. Фыдыбæстæйы Стыр хæсты агъоммæ йæ бынмæ сылгоймаг нæ цыд, йæ ном ын ныр дæр нæ дзурынц, Тымбылхъæды дзуар æй уыдон хонынц. Сæ кувинæгтæ æмæ мысайнæгтæ-иу мидæмæ, дзуары лæг сæ скува, сæ бинонты, бæлццæтты, рынчыны йыл бафæдзæхса, уый тыххæй барвыстой нæлгоймæгтæй искæмæн, суанг чысыл лæппутæн дæр. Хетæджы бынмæ нæлгоймæгтæ ефс бæхтыл дæр нæ цыдысты.
Хæсты тызмæг азты нæлыстæг тохы быдыры цагъды куы кодта, æмæ алчи йæ бæлццоны, мæлæтæй йын тæрсгæйæ, Хетæджы Уастырджийыл бафæдзæхсынмæ йæхи куы ивæзта, афтæмæй йын йе 'ртæ æртæдзыхонæй йæ быны скувæг нæлгоймаг куы нал уыд, уæд ирон сылгоймаг ахызт ацы æгъдауы сæрты. Ныййарджытæ, устытæ, чызджытæ сæ хæстонты Тымбылхъæды кувæндоны Лæгты дзуарыл фæдзæхстой сæхæдæг.
Хетæджы къохы бæлæстæн ам æввахс хъæдты æмбал нæй – бæрзонд фæцыдысты, уæрæх ныззылдысты. Иуæй йæ ран хъæздыг у мæрæй, иннæмæй кувæндон у, адæмы фарнæй – æвæджиау хайджын. Цард-цæрæнбонты йæ ирон адæм цæсты гагуыйау хъахъхъæдтой, къалиу расæттын, сыф рахæссын дæр дзы нæ фæтчы. Къохы алыварс ныллæг хъæдгæндтæ бирæ уыд. Уыдонæй, стæй стыр хъæдæй дæр æм сырд арæх æфтыд, æмæ уый амарын дæр не 'мбæлд. Къохмæ хæстæг хъæды мард сырдæй та дзуары бын кодтой куывд, хæдзармæ хæссæн дзы нæ уыд.

Словарь по этнографии и мифологии осетин. 2014.

Смотреть что такое "ХЕТÆДЖЫ УАСТЫРДЖИ" в других словарях:

  • ХЕТÆДЖЫ УАСТЫРДЖИЙЫ КУВÆНДОН — см. Священная роща Хетага – Хуыцау, табу Дын уæд! – Хуыцау, хистæрæй, кæстæрæй, сылгоймагæй, нæлгоймагæй Дыл нæхи фæдзæхсæм æмæ нын ахъазгæнæг у. – Хуыцау, зæххыл цыдæриддæр цæуы – цинæй дæр, зианæй дæр – иууылдæр Дæуæй аразгæ сты, æмæ Дæм фылдæр …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • Хетæджы дзуар – перевод — см. Хетæджы дзуар Хетаджы дзуар (букв. «святой Хетага») – в осетинской мифологии аграрное божество, посылающее урожай хлебных злаков, а также покровитель путников и воинов. Хетаджы дзуар почитался как мужское божество, чье имя, как и имя… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • УАСТЫРДЖИ — Ирон мифологийы нæлгоймæгтыл (сылгоймæгтæ йын йæ ном дзургæ дæр нæ кæнынц, хонынц æй ЛÆГТЫ ДЗУАР) æмæ бæлццæттыл армдарæг зæд. Стыр Хуыцауы фæстæ Уастырджи ирон динон дунеæмбарынады ахсы дыккаг бынат. Цæры уæларвы. Уымæн, æрмæстдæр уымæн ис бар… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • Хистæры ракуывд цины фынгыл — см. Хистæры ракуывд цины фынгыл – перевод – О Стыр Хуыцау! Æмбал кæмæн нæй, Цытджын Иунæг Хуыцау, табу Дæхицæн! – Оммен, Хуыцау! – Мæнæ а хæдзары бинонты кувинæгтæ Дын æхцон фæуæнт! – Оммен, Хуыцау! – Æппæт дуне рафæлдисæг Дæ, æмæ нæ Дæ хорзæх… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • Цыргъобауы куывд — см. Цыргъобауы куывд – перевод – Уæ Хуыцау, Дæ кувæн бонтæ сты Æмæ, рæсугъддæрæй кæуыл æрцыдысты, Мах дæр уый æмбал фæкæн. – Оммен, Хуыцау! – Уæдæ, рухс Цыргъобауы дзуар, табу дæхицæн уæд! – Оммен, Хуыцау! – Дæ бынты цы фæсивæд, цы адæмтæ цæуы,… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • ЧЫНДЗХАСТ — см. ЧЫНДЗХАСТ – перевод Чындзхæссæг чи цæудзæн, уыдонæн рагацау бамбарын кæнынц. Раздæр иу сын фехъусын кодтой цалдæр боны, суанг къуыри раздæр. Чындзхæссæг алы адæймаджы нæ хонынц, уыцы кад æппæтмæ нæ хауы. Чындзхæсджытæ хъуамæ уой уæздан, зараг …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • Роща Хетага — У этого термина существуют и другие значения, см. Роща. У этого термина существуют и другие значения, см. Хетаг. Координаты: 43°03′34.81″ с. ш. 44°17′37.01″ в. д. / 43.059669° с. …   Википедия

  • Хуыцауы дзуары бæрæгбоны куывд — см. Хуыцауы дзуары бæрæгбоны куывд – перевод – О Стыр Хуыцау, Дæумæ кувæм! – Оммен, Хуыцау! – Дæуæй цардамæндтæ курæм! – Оммен, Хуыцау! – Дунейы дзыллæты хсæн змæст у, Дзыллæтæ кæрæдзийы куыд бамбарой, Се хсæн амо …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • Хохаг куывд — см. Хохаг куывд – перевод – Хуыцау, Дæу зонæм, Дæ кувæг адæм стæм, Нæ кувинæгтæ нын райс адджынæн æмæ кадджынæн. – Оммен, Хуыцау! – Адæмы мад дæ, Мады Майрæм! Нæ кувинæгтæ нын адджынæн райс. Дæ ном дын адджынæй æмæ кадджынæй куыд арæм, Цы сабиты… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • Ноггуырд лæппуйы куывд II — см. Ноггуырд лæппуйы куывд II – перевод – Уæ Хуыцау, табу Дæуæн! – Оммен, Хуыцау! – Хуыцау, адæмы дæр æмæ зæдты дæр Ды сфæлдыстай, Æмæ дын Де сконд зæдтимæ нæ куывд барст уæд! – Оммен, Хуыцау! – Хуыцау, абон цы сабийы тыххæй кувæм, уый амондджын… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин